Ανήκει στην παλιά γενιά των φωτογράφων, στην οποία η ρεαλιστική απεικόνιση συνοδεύεται από την έντονη συναισθηματική φόρτιση των γεγονότων της εποχής...Κατοχή, εμφύλιος, ανοικοδόμηση. Ο σεβασμός στην παράδοση, που τη θεωρεί το σημαντικότερο στοιχείο για ένα λαό, η μελέτη της ιστορίας, η συμμετοχή του στους αγώνες του έθνους για ελευθερία και δημοκρατία, η αγάπη του για τον φτωχό αγρότη και εργάτη είναι εμφανέστατη σε όλο το έργο του. Ένα τεράστιο αρχείο με ποιότητα που δύσκολα βρίσκει κανείς σε νέους φωτογράφους. Είχα πολλές φορές στο παρελθόν συναντηθεί μαζί του σε διάφορους εκθεσιακούς χώρους, αλλά ποτέ μέχρι τώρα δεν είχα την ευκαιρία να μιλήσω με τον ίδιο για το έργο του.
Κύριε Μπαλάφα, είσαστε από τους πρώτους φωτογράφους μαζί με τον Σπύρο Μελετζή και τη "Nelly" που τιμήθηκαν από το Ελληνικό κράτος. Πιστεύετε ότι πλέον κάτι ξυπνάει στη φωτογραφία για τη χώρα μας ή ότι αποτελεί μια τυχαία συγκυρία ή πρωτοβουλία ενός και μόνο πολιτικού που πέτυχε τη γενική έγκριση σε ένα κυβερνητικό σχηματισμό;
Η πολιτεία πριν από καιρό τίμησε για το έργο τους, στον τομέα της φωτογραφίας, μαζί με άλλους καλλιτέχνες τον Σπύρο Μελετζή και τη "Nelly". Το γεγονός αυτό ήταν ενέργεια και έργο του τότε υπουργού πολιτισμού Θάνου Μικρούτσικου. Μαζί δρομολογήθηκαν και μια ακόμα σειρά οργανωτικά και άλλα πράγματα για τη φωτογραφία, αλλά με την αποχώρησή του από το υπουργείο πολιτισμού δε δόθηκε συνέχεια για να καταλήξει τόση δουλειά, προεργασία, σε ένα μεγάλο τίποτα. Φαίνεται πως σε αυτό τον τόπο κάθε σημαντικό έργο συμβαίνει να είναι προσπάθεια ενός ανθρώπου... Ήταν, ίσως, η πρώτη φορά που αυτό το σημαντικό υπουργείο το είχε αναλάβει ένας καλλιτέχνης με το κύρος και την οργανωτική εμπειρία του Θάνου Μικρούτσικου. Στο χρόνο που ήταν υπουργός προσπάθησε να αναδείξει τις πολιτισμικές αξίες που είναι ό,τι πολυτιμότερο έχει αυτή η χώρα να παρουσιάσει ως εθνικό κεφάλαιο.
Κάθε φωτογραφία δεν αποτελεί απαραίτητα και καλλιτεχνικό δημιούργημα. Ποια είναι τα στοιχεία, κατά τη γνώμη σας, που την κάνουν καλλιτεχνική;
Η τέχνη δεν έχει κωδικοποιημένο συνταγολόγιο με προκαθορισμένους όρους οργάνωσης και πραγμάτωσης. Τουλάχιστον ως τώρα ούτε η φιλοσοφική γνώση ούτε ο πρακτικός λογισμός κατόρθωσαν να παγιώσουν ένα σαφή και ενιαίο ορισμό. Ως γενικότερη παρατήρηση, μια φωτογραφία αισθητικών αξιώσεων θα πρέπει να παρουσιάζει ομορφιά στην αίσθηση, προβληματισμό στη σκέψη και το κυριότερο να μεταφέρει συγκίνηση, γιατί χωρίς συγκίνηση δεν υπάρχει καλλιτεχνικό αποτέλεσμα.
"Γυμνή" ή "ντυμένη" φωτογραφία; Κύριε Μπαλάφα η επιλογή είναι θέμα απελευθέρωσης, συναισθήματος ή λογικής;'
Όποια κι αν είναι η θεματική επιλογή του φωτογράφου, το περιεχόμενο της εικόνας, θα πρέπει να απηχεί το συναίσθημα και να επιδρά στο εσώτερο ανθρώπινο ψυχισμό.Γενικά θα πρέπει να παρουσιάζει βιώματα και αλήθειες από τη ζωή, παρουσιασμένες με ευαισθησία στην οργάνωση και δομή της εικόνας.
Θα μπορούσα με λίγα λόγια να ονομάσω τη φωτογραφία σας ως βιωματική; Ως τα απομνημονεύματα μιας Ελλάδας που χάθηκε;
Συμπερασματικά, η δουλειά μου κατά το πλείστον είναι βιωματική. Οι φωτογραφικές μου εικόνες παρουσιάζουν τις εμπειρίες από τη ζωή, με κοινωνικό προβληματισμό και προσωπικά βιώματα. Στο σύνολο της δουλειάς μου, προσπάθησα να καταγράψω - όσο μου ήταν μπορετό- την πάλη του λαού για να απαιτήσει τα δικαιώματά του και μαζί τη μεταβατικότητα των καιρών μιας κοινωνίας που αναγκάζεται να αλλάξει τρόπο ζωής με ένα γρήγορο ρυθμό. Έτσι που μέσα σε λίγο καιρό ίσως λίγα πράγματα θα μείνουν με χαρακτήρα ελληνικό. Άλλαξε ο τρόπος που ζούμε και εργαζόμαστε, ο τρόπος που συμπεριφερόμαστε κοινωνικά ή διασκεδάζουμε ομαδικά, ο τρόπος που χτίζουμε τα σπίτια μας για να στεγάσουμε τους εαυτούς μας και να φυλακίσουμε τα όνειρά μας. Χάθηκε η παλιά γειτονιά με τους φίλους και τους γνωστούς στο βωμό της αντιπαροχής για την οικονομία του χώρου. Πλέον έσμιξαν οι στέγες των σπιτιών και ξεμάκρυναν οι καρδιές των ανθρώπων. Χάθηκαν οι όμορφες συνήθειες του λαού μας, που όλα τα σημαντικά γεγονότα της ζωής - από τη γέννηση έως το θάνατο- τα σημάδευε με μια τελετουργία. Σε κάθε κάλεσμα - για καλό ή για κακό- θα συμμετείχε σύσσωμη η κοινότητα. Με τα ξενόφερτα στοιχεία, που καθημερινά μας κατακλύζουν, διαφοροποιήθηκαν ακόμα κι αυτές οι ζεστές οικογενειακές σχέσεις. Τα παιδιά μας κινούνται και συμπεριφέρονται σε δικούς τους ρυθμούς, ακολουθώντας τα ξένα πρότυπα ζωής. Μαγεύονται και εκστασιάζονται από ξένα μουσικά ακούσματα, κάτι που σε εμάς τους παλιούς δίνει την αίσθηση πως είμαστε ξένοι στον τόπο μας κι όλοι μαζί να τρέχουμε πίσω απ' τη ζωή για να προφτάσουμε με άγχος την αβεβαιότητα...
Είμαι και είστε Ηπειρώτης. Στα νιάτα σας όλοι έφευγαν από την Ήπειρο από μικρά παιδιά. Έτσι έφυγαν οι γονείς μου, έτσι φύγατε και εσείς, για καλύτερη δουλειά ή απλά για δουλειά στη μεγάλη πόλη. Σήμερα, επίσης, σχεδόν όλοι οι νέοι φεύγουν πάλι από την Ήπειρο για τα μεγάλα αστικά κέντρα της Ελλάδας και το εξωτερικό ενώ αυτή παραμένει ίσως η φτωχότερη περιοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Νομίζετε ότι μπορεί να αλλάξει κάτι ή είναι καταδικασμένη - μακροχρόνια- σε πλήρη ερήμωση;...
Η Ήπειρος ζούσε ανέκαθεν το πρόβλημα του ξενιτεμού. Η κακοτράχαλη γη με τη λιγοστή παραγωγή δεν μπορούσε να θρέψει τον πληθυσμό της. Όσοι ήταν από τη μοίρα τους αναγκασμένοι να μείνουν εκεί και να κρατήσουν στον τόπο τη ζωή, με κόπο καλλιεργούσαν την άγονη γη, θαρρείς και στύβαν στα δυο τους χέρια το λιγοστό της χώμα και το πότιζαν με ιδρώτα για να το κάμουν να καρπίσει. Χαρακτηριστικοί είναι οι στίχοι του Γ. Κοτζιούλα:
"Φτενά χωράφια βολεμένα
σε πεζούλια κι άπιαστες γίδες
που κρεμιούνται σε γκρεμούς
αυτήν είν' η πατρίδα μας
μα η πούλια δε λάμπει πιο καθαρά
σ' άλλους ουρανούς".
Στη ζωή των Ηπειρωτών, τον πρώτο ρόλο τον είχαν πάντα οι γυναίκες. Αυτές ασκούσαν διαχείριση στα οικονομικά της οικογένειας. Οι άντρες ξενιτεύονταν και όταν γύριζαν, ήταν τσακισμένοι από κακουχίες, τις βαριές δουλειές και τον καημό στον ξένο τόπο. Στις Ηπειρώτισσες μάνες έπεφτε ο κλήρος να φροντίσουν το σπίτι και να ανδρωθούν οικογένειες με τις μητριαρχικές αρετές της φυγής, ώστε η Ήπειρος να ονομαστεί εύανδρος.
Ποιο ήταν το κίνητρο που σας έστρεψε στη φωτογραφία, σε μια δύσκολη για την Ελλάδα χρονική περίοδο;
Για εμένα η φωτογραφία είναι το δυναμικό μέσο καταγραφής βιωματικών συναισθημάτων και ιστορικών γεγονότων με τη γλώσσα της αλήθειας και της πραγματικότητας που μόνο η φωτογραφική εικόνα μπορεί να προσφέρει. Η φωτογραφία σήμερα είτε σαν πρακτική βιοποριστικής ανάγκης σε διάφορους τομείς της ζωής, είτε σαν μέσο καλλιτεχνικής έκφρασης είναι γέννημα του μηχανοκίνητου αιώνα μας, που πολλά ως τώρα έχει προσφέρει και περισσότερα υπόσχεται. Για πρώτη φορά μια τέχνη - με τόσες δυνατότητες- κατέβηκε στα λαϊκά στρώματα κι έγινε στον καθένα προσιτή, είτε ως θέαση είτε ως δημιουργία. Είναι η τέχνη που καταγράφει με σαφήνεια την αλήθεια και την πραγματικότητα και έγινε ακόμα το απαραίτητο βοήθημα της επιστήμης. Ανοίγοντας νέους δρόμους στις μελλοντικές της εξερευνήσεις.
Τι θυμόσαστε από τη φωτογράφηση της Ελληνικής αντίστασης; Κάποιες ιδιαίτερες στιγμές σίγουρα θα υπάρχουν, από αυτές που δεν ξεχνιούνται στο πέρασμα του χρόνου.
Η αντίσταση του 1940 - 1944 καθώς και το 1821 ήταν από τις κορυφαίες του Ελληνικού έθνους. Ήταν για πρώτη φορά στην ιστορία που αδερφώθηκε αυτός ο φιλόνικος κόσμος μας και επέδειξε ζηλευτά δείγματα αλληλεγγύης. Στην κρίσιμη στιγμή ξεσηκώθηκε σύσσωμος, σαν ένας άνθρωπος, πήρε την τύχη στα χέρια του κι έγινε ένας λαός βιγλάτορας της λευτεριάς που δεν κιότεψε να χαθεί από τα χτυπήματα της μοίρας, ούτε αναγνώρισε δικαίωμα στους τρανούς να δολοφονούν τον αδύνατο. Αγωνίστηκε με καρδιά και τα έδωσε όλα για την πατρίδα με την ελπίδα πως θα άλλαζε και τη δική του μοίρα. Ως τότε τη στοργή και τη φροντίδα του κράτους την είχε γνωρίσει μόνο στο πρόσωπο του φορατζή και του χωροφύλακα. Αυτή ήταν η γενιά του ' 40 που εξαγόρασε με το αίμα της το δικαίωμα να ζει ελεύθερα. Όσο για τα περιστατικά της αντίστασης είχαν όλα και το καθένα το μεγαλείο τους και προπαντός τον αυθορμητισμό στο ξεκίνημα με τις μεγάλες αποφάσεις.
Θυμάμαι, πόσο μας ξάφνιασε η είδηση όταν μάθαμε πως ένα βράδυ στην Καλούστα μια παρέα του Γιάννη Σπύρου, αφού τα ήπιαν και τα χόρεψαν ως αργά τη νύχτα σε μια απόμερη ταβέρνα, τραγούδησαν και τον εθνικό ύμνο και στη συνέχεια πήραν το δρόμο για τα Κατσανοχώρια κοντά σε δικούς τους που είχαν αναμερίσει τα όπλα κατά την οπισθοχώρηση. Ήταν η πρώτη αντάρτικη ομάδα, "Ελεύθεροι Έλληνες", προτού ακόμα εμφανιστούν ο ΕΑΜ και ο ΕΔΕΣ. Μια Κυριακή, μετά τη λειτουργία, αποφάσισαν να βγουν στο μεσοχώρι. Συντάχθηκαν σε φάλαγγα, εννιά άντρες στη σειρά με έναν σαλπιγκτή μπροστά και κατηφόριζαν για το χωριό. Ένας πιτσιρικάς, που δε θάταν δέκα χρονών μόλις τους είδε, τρέχει και αρπάζει τη σημαία του σχολείου και την παραδίδει στον αρχηγό. Φτάνοντας στην πλατεία, το τι ακολούθησε από ενθουσιασμό στο συγκεντρωμένο κόσμο δεν περιγράφεται. Τότε οι χωρικοί είδαν δικούς τους ανθρώπους αρματωμένους και τη σημαία να κυματίζει σαν προμήνυμα του λυτρωμού, οι οποίοι τους μίλησαν πατριωτικά για τη λευτεριά με λόγια απλά που φλόγιζαν την καρδιά του πικραμένου ραγιά. Ίσως φανεί παράξενο πως εννιά άνθρωποι είχαν την παλικαριά να αντιπαραταχθούν στις πάνοπλες στρατιές του Χίτλερ και του Μουσολίνι. Κι όμως αυτοί οι εννιά και άλλοι που τους μιμήθηκαν, έφεραν πρακτικό αποτέλεσμα γιατί η πρώτη τους φροντίδα ήταν να ξεκαθαρίσουν τους προδότες κι έτσι ανάσανε η ύπαιθρος από αυτό το βραχνά. Έτσι δόθηκε η ευκαιρία να κινηθούν οι πολιτικές οργανώσεις και να σχηματιστεί οργανωμένο αντάρτικο, ο μεγάλος στρατός του ΕΛΑΣ.
Σπύρος Μελετζής - Κώστας Μπαλάφας: Αποτελείτε, στην πράξη, τη διαφορετική οπτική του ίδιου νομίσματος. Δεν θα ρωτήσω ποιος είναι σωστότερος αλλά εάν - κατά τη γνώμη σας- υπάρχει κάποιο κοινό σημείο προσέγγισης στα θέματα σας;
Ο Σπύρος Μελετζής, είναι ο πρωτοπόρος στην τέχνη της φωτογραφίας. Άνθρωπος προικισμένος, με έμφυτη καλλιτεχνική αίσθηση και τεχνική κατάρτιση όσο λίγοι στην Ελλάδα. Όλοι εμείς, εκείνο τον καιρό, τον είχαμε πρότυπο ώσπου να ανοίξουμε ο καθένας μας το δικό του αισθητικό δρόμο στη φωτογραφική πρακτική. Στην τέχνη, είναι φυσικό, κάθε δημιουργός να διοχετεύει στο έργο του τους δικούς του προβληματισμούς και να μορφοποιεί την εικόνα, τα προσωπικά του οράματα, με ένα δικό του τρόπο. Για αυτό και καθένας μας ακολούθησε μια δική του θεματική επιλογή και την απέδωσε -φωτογραφικά- με το δικό του προσωπικό ύφος.
Είστε και ερασιτέχνης κινηματογραφιστής και αυτό σίγουρα δεν το γνωρίζουν πολλοί. Θα θέλατε να μας μιλήσετε για την άλλη μεγάλη σας αγάπη, τον Κινηματογράφο;
Ο Κινηματογράφος, αρχίζει εκεί που σταματάει η Φωτογραφία. Στην εικόνα μπαίνει η κίνηση, ο ήχος, ο λόγος, η μουσική που ζωντανεύουν το θέμα και φέρνουν το θεατή σε απόλυτη αμεσότητα με την αφήγηση. Ο Κινηματογράφος με βοήθησε να καταγράψω ορισμένα θέματα που κάθε ημέρα χάνονται από τη φθορά του χρόνου και την αλλαγή του τρόπου ζωής του λαού μας, με σκοπό να μείνουν τουλάχιστον ζωντανές μουσειακές καταγραφές για τις επόμενες γενεές που θα είναι απληροφόρητες από τη ζωή των προγόνων τους. Ο Κινηματογράφος είναι ένα αξεπέραστο μέσο ζωντανής πληροφόρησης μόνο που είναι μέσο δαπανηρό, χρειάζεται πολλά τεχνικά μέσα στην πραγμάτευση και απαιτεί περισσότερους ανθρώπους με ειδίκευση για την ολοκλήρωσή του.
Έχετε αναφέρει στο κοντινό παρελθόν ότι νέοι φωτογράφοι βιάζονται και δεν βγάζουν τον δημιουργικό τους εαυτό. Τι φταίει σε αυτό, η εκπαίδευση τους, ότι όλα σήμερα έχουν μια προχειρότητα, ότι όλα "πρέπει" να γίνονται γρήγορα, έστω και αν δεν οδηγούν στο τέλειο αποτέλεσμα;
Η φωτογραφία αισθητικών αξιώσεων, που εντάσσεται στο χώρο της τέχνης, στη διαμόρφωση της ξεκινάει από εσωτερικά κίνητρα, ψυχολογικούς ερεθισμούς και βιωματικούς προβληματισμούς. Οι καλλιτεχνικές ιδέες και σκέψεις επεξεργάζονται στο χώρο του νου και της καρδιάς, σε μια μακριά κυοφορία της σκέψης και για να ωριμάσουν και να γεννοβολήσουν χρειάζεται χρόνος και φαντασία. Στην τέχνη δεν χωράει βιασύνη και προχειρότητα. Ο χρόνος δεν λογαριάζεται στην πραγμάτευση, η δε πείρα που είναι επίσης απαραίτητη στην πρακτική αρκεί να κρυσταλλευθεί. Για να φθάσουμε στο στάδιο να μπορούμε με άνεση να μορφοποιούμε σε εικόνα τα αισθητικά μας οράματα χρειάζεται αγάπη στο αντικείμενο και πολλή δουλειά προκειμένου να ολοκληρώσουμε ένα επιθυμητό αποτέλεσμα με αισθητική αρτιότητα. Οι σχολές προσφέρουν γνώσεις, το ταλέντο είναι εκείνο που θα ξεκινήσει στη δημιουργία, αλλά και το μεγαλύτερο ταλέντο θα χρειαστεί πολλή - πολλή δουλειά και μελέτη για να αποδώσει.
Η σχέση σας με τη LEICA ACADEMY θα μπορούσε να χαρακτηριστεί από πολύ καλή έως άριστη. Ποια είναι εκείνα τα στοιχεία που κάνουν αυτή την ομάδα συνεργάσιμη και αγαπητή;
Στη Leica, βρήκα ένα ζωντανό περιβάλλον, σε φιλικό κλίμα συνεργασίας και αλληλοεκτίμησης όλων των ηλικιών. Εκεί συνάντησα ένα φυτώριο νέων φωτογράφων με ευαισθησία στο καλό γούστο και έφεση στη μάθηση και την καλή κατάρτιση στη φωτογραφική πρακτική. Μαζί τους είχαμε την ευκαιρία να ανταλλάξουμε σκέψεις και απόψεις, προβληματισμών και εμπειριών, πάνω σε αισθητικά φωτογραφικά θέματα.Τα τεχνικά προβλήματα της φωτογραφίας έως ένα βαθμό τα έλυσε η τεχνολογία, με βελτιώσεις στον μηχανολογικό εξοπλισμό, εκείνο που πρωτεύει για το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα είναι η αισθητική καλλιέργεια. Η καλόπιστη συζήτηση με βάση την ανταλλαγή σκέψεων και ιδεών, που ευαισθητοποιεί τη γνώση και διευρύνει τη φαντασία. Εκείνο ακόμα που με εντυπωσίασε στη Leica, είναι ο αρμονικός τρόπος συνεργασίας των σπουδαστών στις ομαδικές εκθέσεις, προκειμένου να παρουσιάσουν τη δουλειά τους. Ο ένας πλάι στον άλλο, σε μια ευγενική και ωφέλιμη άμιλλα όπου έχουν πολλά να πάρουν και να δώσουν από τις προσωπικές τους επιδόσεις.
Έχετε ένα σημαντικό αρχείο. Υπάρχει περίπτωση αξιοποίησης του για τις επόμενες γενεές ή όλα μένουν στα λόγια και ευχολόγια;
Όσο για το φωτογραφικό μου αρχείο, είναι και παραμένει ένα πρόβλημα άλυτο. Ως τώρα έχω διαθέσει ορισμένο υλικό για εκθέσεις με διάφορα θέματα σε Οργανισμούς και Μουσεία, αλλά το κυρίως υλικό παραμένει αποθηκευμένο στο σπίτι μου και μου δημιουργεί αδιαχώρητο στο χώρο που ζω και εργάζομαι. Ήθελα να προσφέρω τις φωτογραφίες της περιόδου 1940 - 1945 για την έκθεση της αντίστασης, στα Γιάννενα, για να παραμείνουν εκεί στο χώρο που συνέβησαν τα γεγονότα. Πιστεύω πως κάτι τέτοιο θα ήταν για την πόλη και ιστορικά χρήσιμο γιατί παρουσιάζει όλα τα πρόσωπα που πήραν μέρος στον αγώνα κατά την ταραγμένη εκείνη περίοδο και έπαιξαν ιστορικό ρόλο. Ακόμα θα μπορούσε και μια άλλη μεγάλη ενότητα με μουσειακό χαρακτήρα " Η ΗΠΕΙΡΟΣ ΠΟΥ ΧΑΝΕΤΑΙ" με σημαντικό υλικό κάπου να στεγαστεί. Σε αρμόδιους της Πολιτείας που απευθύνθηκα, στην αρχή ενθουσιάστηκαν με την ιδέα. Όμως, όλα έμεινα στο κουβεντιαστό και πρακτικά τίποτα.
Προσθηκη στα αγαπημενα Αποστολη θεματος. Δεν μπορείτε να δημοσιεύσετε νέο Θέμα σ' αυτή τη Δ.Συζήτηση Δεν μπορείτε να απαντήσετε στα Θέματα αυτής της Δ.Συζήτησης Δεν μπορείτε να επεξεργασθείτε τις δημοσιεύσεις σας σ' αυτή τη Δ.Συζήτηση Δεν μπορείτε να διαγράψετε τις δημοσιεύσεις σας σ' αυτή τη Δ.Συζήτηση Δεν έχετε δικαίωμα ψήφου στα δημοψηφίσματα αυτής της Δ.Συζήτησης You cannot attach files in this forum You cannot download files in this forum