Αποκαλύπτοντας τα μυστικά του αρχαιότερου υπολογιστή

Αποκαλύπτοντας τα μυστικά του αρχαιότερου υπολογιστή στον κόσμο

Του ΣΠΥΡΟΥ ΜΑΝΟΥΣΕΛΗ

Ομάδα Ελλήνων και ξένων ερευνητών κατάφερε να λύσει το «μυστήριο» της δομής και της λειτουργίας του Μηχανισμού των Αντικυθήρων. Η σαββατιάτικη «Ε» εξασφάλισε τη ζωντανή μαρτυρία ενός από τους πρωταγωνιστές αυτής της εντυπωσιακής ανακάλυψης.

Επί δύο χιλιάδες χρόνια ο περίφημος «Μηχανισμός των Αντικυθήρων» κρατούσε κρυμμένα στον βυθό του Αιγαίου τα πολύτιμα μυστικά του. Σήμερα, χάρη στη στενή συνεργασία Ελλήνων και ξένων ερευνητών, αρχίζουμε να κατανοούμε την πολύπλοκη δομή και τη λειτουργία του, καθώς και την κοινωνική χρησιμότητά του κατά την ελληνιστική περίοδο.

Εδώ και δεκαετίες τα κομμάτια του Μηχανισμού αποτελούν ένα από τα πολυτιμότερα εκθέματα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου (στη συλλογή Χαλκών). Πρόκειται, όπως οι ειδικοί κατάλαβαν από νωρίς, για μια απίστευτα πολύπλοκη υπολογιστική αστρονομική μηχανή, της οποίας όμως αγνοούσαν παντελώς τόσο την ακριβή λειτουργία όσο και την προέλευση. Της έδωσαν, μάλιστα, την καθησυχαστική, αλλά εξαιρετικά ασαφή, ονομασία «Μηχανισμός των Αντικυθήρων», επειδή βρέθηκε μαζί με άλλα πολύτιμα αντικείμενα σε ένα ναυάγιο έξω από τα Αντικύθηρα. Το ναυάγιο ανασύρθηκε τη Μεγάλη Τρίτη του 1900 από σφουγγαράδες από τη Σύμη που κατευθύνονταν προς τις ακτές της Βόρειας Αφρικής. Μόλις ανασύρθηκε από τη θάλασσα το πιθανά ενιαίο κομμάτι έχασε την υγρασία του και διαλύθηκε σε πολλά μικρότερα θραύσματα. Σήμερα, μετά και από πολλές εργασίες συντήρησης, έχουν ταυτοποιηθεί και καταλογογραφηθεί επιμελώς από την αρχαιολόγο Μαίρη Ζαφειροπούλου 82 θραύσματα, που πιστεύεται ότι ανήκουν στον Μηχανισμό. Τα τρία μεγαλύτερα βρίσκονται εκτεθειμένα σε προθήκη στο Μουσείο.

Ακόμη και με γυμνό μάτι ο επισκέπτης του Μουσείου μπορεί να διαπιστώσει ότι στις δύο πλευρές των θραυσμάτων υπάρχουν αρκετές επιγραφές με μικροσκοπικά γράμματα. Ηδη από το 1901 η αποκρυπτογράφηση αυτών των στοιχείων αποτέλεσε ένα κίνητρο μελέτης για τους πρώτους ερευνητές του Μηχανισμού. Λέξεις όπως «Αφροδίτη», «Ηλίου», αλλά και η λανθασμένη ανάγνωση «Μοιρογνωμόνιον» (αντί του «Γνωμόνιον»), σε συνδυασμό με την ύπαρξη των οδοντωτών τροχών, οδήγησαν αυτούς τους μελετητές στο γενικά ορθό συμπέρασμα ότι έβλεπαν τα θραύσματα ενός πολύπλοκου αστρονομικού οργάνου.

Ομως, η αδυναμία των ειδικών να δώσουν, μέχρι πρόσφατα, μια εύλογη εξήγηση για την ύπαρξη και τη χρησιμότητα αυτής της πολύπλοκης μηχανής θα γεννήσει όλο αυτό το μυστήριο που την περιβάλλει. Εξάλλου, η επίκληση εξωγήινων και υπερφυσικών «εξηγήσεων» αποτελεί πάντα την πιο εύκολη απάντηση στα δύσκολα ερωτήματα: ποιοι τον έφτιαξαν, με βάση ποιες επιστημονικές και τεχνολογικές γνώσεις, σε τι χρησίμευε κ.ο.κ. Η υιοθέτηση όμως τέτοιων απόκοσμων και ανιστορικών εξηγήσεων ενέχει, αυτή τη φορά, τον κίνδυνο να ξαναβυθίσει τον Μηχανισμό στη λήθη του μυστηρίου.

Μια πρώτη επιστημονική απάντηση σε αυτά τα ενοχλητικά ερωτήματα δόθηκε από τον ιστορικό της επιστήμης Ντέρεκ Πράις, ο οποίος κατάφερε να μελετήσει το εσωτερικό των μεγάλων θραυσμάτων του Μηχανισμού χάρη στις ακτινογραφίες που πρώτος έβγαλε ο ακτινοφυσικός Χαράλαμπος Καράκαλος. Η πρώτη του δημοσίευση ήταν το 1959, και το έργο του κορυφώθηκε το 1974 με την περίφημη μελέτη «Gears from the Greeks». Με το πρωτοποριακό του έργο ο Πράις τεκμηρίωσε ότι πρόκειται όντως για έναν αρχαιότατο μηχανικό αστρονομικό υπολογιστή.

Περισσότερα:
"ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ"
http://www.enet.gr/online/online_text/c=113,id=87204880