«ΝΑ ΤΑ ΠΟΥΜΕ;» ...ΜΕ ΕΝΑ ΑΓΝΟ ΤΡΑΓΟΥΔΑΚΙ;

Περί αγνού (αλλά και χριστιανικού, θα έλεγα!) τραγουδιού λοιπόν ο λόγος. Αλλά για τι τραγούδια μιλάμε; Και τι είναι ψαλμοί, και τι ύμνοι, και τι ωδές πνευματικές;

ΕΙΣΑΓΩΓΗ:
Το αρμονικό συνταίριασμα ποίησης και μουσικής δημιούργησε το τραγούδι. Είναι επιστήμη και τέχνη μαζί, γέννημα της ανθρώπινης ψυχής που με το τραγούδι εκφράζει τη χαρά και τον πόνο της, την αγωνία και την ελπίδα της. Το τραγούδι σαν έκφραση των ανθρωπίνων συναισθημάτων είναι μια γλώσσα παγκόσμια, καταληπτή από όλους, γιατί όλοι οι άνθρωποι της γης έχουν τα ίδια συναισθήματα, γελούν και κλαίνε με τον ίδιο τρόπο.
Αλλά δεν είναι μόνο ένας δυνατός τρόπος έκφρασης το τραγούδι. Είναι και ένα μορφωτικό μέσο που επηρεάζει τον άνθρωπο γιατί τον συνδέει με το παρόν αλλά και με το παρελθόν, την ιστορία και την παράδοση.

ΔΙΕΥΚΡΙΝΗΣΗ:
Εδώ χρειάζεται να γίνει μια διευκρίνηση. Όλοι οι συνδυασμοί ποίησης και μουσικής δεν είναι τραγούδια ή καλύτερα δεν είναι τραγούδια του αυτού είδους. Ο απ. Παύλος διακρίνει στην εποχή του ψαλμούς, ύμνους και ωδές πνευματικές. Οι ψαλμοί και οι ύμνοι ήταν προσευχές. Διαφέρανε όμως στο ότι οι πρώτοι ψάλλονταν με τη βοήθεια ψαλτηρίου ενώ οι δεύτεροι χωρίς μουσικό όργανο. Με απλά λόγια ψαλμοί και ύμνοι είναι όλα εκείνα που συνδέονται με το Θεό και τη λατρεία.

ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ:
Εκτός όμως από τη λατρεία ο άνθρωπος έχει και τόσες άλλες εκδηλώσεις: Τραγουδάει σε ευχάριστα και σε θλιβερά γεγονότα της ζωής του. Έχει τραγούδια για τη γέννηση, για το γάμο, για τη χαρά, για το θάνατο και την κηδεία, για την άνοιξη και το καλοκαίρι, για το βουνό και τη θάλασσα, για τον τρύγο και για τον πόλεμο. Αυτά λέγονται ωδές.

ΟΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΩΔΕΣ:
Για τον χριστιανό όμως και οι ωδές δεν είναι ανεξάρτητες από το Θεό και την πνευματική του ζωή. Γι αυτό και οι ωδές, τα τραγούδια του χριστιανού, σε οποιοδήποτε γεγονός και εκδήλωση της ζωής του είναι Θεοκεντρικά και Χριστοκεντρικά και πνευματικά. Είναι αυτά που τα ονομάζουμε ωδές πνευματικές.

ΟΙ ΨΑΛΜΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΥΜΝΟΙ ΣΗΜΕΡΑ:
Τη διάκριση του Παύλου (για ψαλμούς, ύμνους και ωδές πνευματικές) μπορούμε να κρατήσουμε και σήμερα, με μια μικρή αλλαγή. Ψαλμοί σήμερα είναι οι προσευχές της αγίας Γραφής που έχουν αιώνιο κύρος και επικαιρότητα διότι (εμείς) πιστεύουμε ότι είναι Θεόπνευστες, διότι τις υπαγόρευσε στους ποιητές Του (οι περισσότεροι είναι του Δαυίδ) το Πνεύμα το άγιο.
Ύμνοι είναι οι επιλεγμένες προσευχές που χρησιμοποιούνται στη Θεία λατρεία. Είναι εμπνευσμένοι από περιστατικά και αλήθειες της αγίας Γραφής, ή από τη ζωή και την ιστορία της Εκκλησίας μας. Πολλοί ύμνοι καταφέρνουν να εκφράσουν βαθιές θεολογικά νοήματα με μορφή άψογη ποιητικά και είναι πραγματικά έργα αξεπέραστα μέχρι σήμερα.
…ΚΑΙ ΜΑΚΑΡΙ ΟΛΑ ΑΥΤΑ, ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΣΕ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΤΑΛΗΠΤΗ ΑΠΟ ΟΛΟΥΣ ΜΑΣ!..

ΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ:
Ωδές λοιπόν είναι τα τραγούδια. Όπως ο «κόσμος» έχει τα τραγούδια του έτσι και τα παιδιά του Θεού (παιδιά, όχι ενός κόσμου - άκοσμου) έχουν τα δικά τους, που για να μη συγχέονται με τα «κοσμικά» και τα αμαρτωλά, ονομάζονται πνευματικές ωδές. Εμπνευσμένο από την αρμονία του σύμπαντος και την αλήθεια της αγίας Γραφής, το χριστιανικό τραγούδι εκφράζει τα αγωνιζόμενα χριστιανικά νιάτα, χαροποιεί και ενθουσιάζει μικρούς, νέους, αλλά και μεγαλύτερους στην ηλικία. Είναι ένα μέσο προσευχής, ομολογίας και σωστής ψυχαγωγίας…

Εδώ, πρέπει να αναφέρω – εξηγούμαι για να μην παρεξηγούμαι – ότι τα δημιουργήματα της νεότερης ελληνικής χριστιανικής ποίησης, υστερούν κατά πολύ από εκείνα της παλαιότερης εκκλησιαστικής μας υμνογραφίας. Πολλά δηλαδή από αυτά έχουν συντεθεί πρόχειρα, περιστασιακά και χωρίς έμπνευση, ίσως από αδέξια χέρια, ενώ τα αρχαία συντάσσονταν από πατέρες και δάσκαλους με αξιόλογη μόρφωση.
Ωστόσο, θα ήταν άδικο αν δεν έλεγα ότι υπάρχουν – ευτυχώς – και τραγούδια νεώτερων χριστιανών ποιητών μας οι οποίοι έζησαν και αγάπησαν τον αγώνα για την κατάκτηση της αλήθειας και τον έκαναν τραγούδι, ένα τραγούδι δυνατό, ρωμαλέο που συγκινεί και εμπνέει (όπως προσωπικά έχω διαπιστώσει) τα νιάτα…
Έχω όμως με λύπη μου διαπιστώσει ότι μέσα στα τραγούδια της σύγχρονης Ελλάδας έχουν «τρυπώσει» και πολλά προϊόντα αιρετικών, προτεσταντών κυρίως…
Ένα άλλο που έχω επίσης διαπιστώσει είναι ότι ποιήματα ορθοδόξων τα έχουν συμπεριλάβει στα υμνολογία τους διάφοροι ετερόδοξοι όπως το τραγούδι «Λαμπροτέρα ηλίου η γη» που «βρέθηκε» και σε προτεσταντικό υμνολόγιο ενώ είναι του Κ. Διάλυμα, ορθόδοξου δάσκαλου του ευαγγελίου που έζησε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα.
Από τα τραγούδια δε – πνευματικές ωδές – που αγάπησα ήταν και αυτά που είχαν «καθαριστεί» και τροποποιηθεί με βάση το πνεύμα της χριστιανικής ζωής και της ορθόδοξης λατρείας μας. Ποτέ, για παράδειγμα, ο χριστιανός δεν μιλάει στο Θεό με τη συνείδηση του ότι είναι «καθάρια» η ψυχή του και «παρθενικό» το στόμα του, αλλά αισθάνεται την αθλιότητά του και ζητάει την κάθαρση από τη Θεία χάρη. Γι αυτό, σε τέτοιες περιπτώσεις ήταν σωστή η παρέμβαση στο κείμενο με επιδίωξη, χωρίς να βλαφτεί η μορφή του, να του δοθεί ένα σωστό θεολογικό και Χριστοκεντρικό περιεχόμενο.

…Και πάντα μιλάμε για πνευματικές ωδές! Διότι τι τροποποίηση θα μπορούσε π.χ. να γίνει σε ένα «κοσμικό» τραγούδι ώστε να γίνει χριστιανικά αποδεκτό; Ένα τέτοιο είναι και αυτό που έχει χιλιοακουστεί και χιλιοειπωθεί και λέει:

«...Κάπου υπάρχει η αγάπη μου, μα δεν ξέρω πού!
Θα τη γυρέψω στα χαρτιά, θα τη γυρέψω στα άστρα
μα σαν τη βρω, στ’ ορκίζομαι, πως θα ντυθώ μες στα άσπρα...»

Πόσο «πνευματικός» είναι αυτός (και το τραγούδι του) που ψάχνει (ο,τιδήποτε) να το βρει («ποιητική αδεία»!) στα χαρτιά και στα άστρα και στα μέντιουμ, και μέχρι τότε παραμένει… «μαυροντυμένος» μέσα και έξω;

…Και για να μη λέει κάποιος που δεν με ξέρει ότι είμαι κολλημένος με τα χριστιανικά μόνο τραγούδια, δεν είναι υπερβολή να πω ότι αμέτρητα - μη θρησκευτικά - τραγούδια γνωρίζω και τραγουδώ από παιδί, πολλά από τα οποία, ανάλογα με την περίσταση, μου έρχονται αυθόρμητα και τα τραγουδάω, εξωτερικεύοντας έτσι, τόσο μια μεγάλη μου θλίψη όσο και μια μεγάλη μου χαρά, αλλά και διάφορα άλλα συναισθήματα… Δεκαετίες τώρα, μέχρι και σήμερα!..

Ένα τέτοιο τραγούδι που εκφράζει πολλά και διάφορα, αλλά και μια νοσταλγία, είναι και αυτό:

«Μικρό παιδί σαν ήμουνα
και πήγαινα σχολείο,
μικρό παιδί!..
…Στα μάτια είχα τη χαρά
στα χέρια το βιβλίο,
μικρό παιδί!

Κι όταν η βαρυχειμωνιά,
μου πάγωνε τα χέρια,
Στον ουρανό τα σήκωνα,
να ζεσταθούν στ’ αστέρια!
Στον ουρανό τα σήκωνα,
να ζεσταθούν στ’ αστέρια!

Παιδί στα δεκατέσσερα,
μου ’κλεψαν τη χαρά μου,
μικρό παιδί!..
…Τον Ήλιο είχα στην καρδιά,
το γέλιο συντροφιά μου,
μικρό παιδί!

Κι όταν η βαρυχειμωνιά,
μου πάγωνε τα χέρια…»

Aυτό είναι η εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα...

*Και Βίσση να τραγουδήσεις βραβείο δεν πρόκειται να πάρουμε.

Κυριακή, 30 Απριλίου 2006

Αχτίδες φως μπαίνουν μέσα στο ναό.
Στις εικόνες δειλά γλιστρούν
στο καντήλι της Παναγιάς.
Φεύγει ψηλά ευωδιά απ’ το θυμιατό,
στη γαληνή του Όρθρου
η ψυχή μου φτεροκοπά.

Πόσο πολύτιμη είναι τέτοια κληρονομιά,
μ’ αίμα κρατήθηκε, με καρδιά.
Θαύματα απ’ τις εικόνες, λόγια Πατρικά,
χίλιες μορφές μαρτύρων ψάλλουν μέλη
βυζαντινά.

Δοξάζω, ψάλω, θερμά ευχαριστώ,
σαν ακρίτας τώρα και εγώ
την παράδοση θα κρατώ.
Και στα παιδιά μου θα δώσω φυλακτό
σαν σκυτάλη της Πίστης
να κρατούν το Σταυρό.

Πόσο πολύτιμη είναι τέτοια κληρονομιά,
είμαι ταγμένος να την κρατώ.
Θα κάνω το σταυρό μου,
στην εκκλησιά θα μπω.
Χίλιοι εχθροί κι αν έρθουν
δεν βουλιάζουν την Κιβωτό.

Θέλω να μιλήσω για την αγάπη.

Δεν είναι η αγάπη
στο φιλί στον έρωτα στον πόθο.
Δεν είναι η αγάπη στις υποσχέσεις στα χαρτιά.
Δεν είναι πάνω στα βουνά,
ή στους κάμπους, στ’ ακρογιάλια…
Ούτε στη ζέστη, στο νοτιά, στην μπόρα!
Η αγάπη είναι μόνο στη θυσία.
Η αγάπη είναι στην καρδιά,
σ’ αγνές καρδιές μονάχα.

Η αγάπη είναι μια ζεστή αγκάλη,
βοήθεια, συμπαράσταση, συμπόνια.
Η αγάπη είναι μια θυσία.
Θυσία του «εγώ», του «κάθε τι» θυσία.
Θυσία των ονείρων μου, των πάντων.
Θυσία, ναι, για τον πλησίον.
Η αγάπη είναι στην καρδιά,
σ’ αγνές ψυχές μονάχα.

Είναι η αγάπη μεσ’ στα στήθη,
στην καρδιά σου, στην καρδιά μου.
Είναι η αγάπη μια σταλιά από κείνη
που σκόρπισε ο Χριστός και Λυτρωτής μου.

Δεν σε καταλαβα Θεε να σευχαριστησω ζητας /η να σε συγχωρησω?

να τον συγχωρησω οχι?

ΤΩΡΑ ΞΕΡΩ…
(εξαιρετικά αφιερωμένο στη καλή μου φίλη Γιώτα)

Κάποιος στο όνειρο του
όλη του είδε τη ζωή,
σαν να περπάταγε στην άμμο
απ’ όταν ήτανε παιδί.
Και κάποιου ίχνη ακολουθούσανε
σε όλες τις στιγμές
και αναρωτήθηκε ποιες να είναι
οι άλλες δυο πατημασιές.

Τώρα ξέρω, Ιησού, πως ήσουνα Εσύ.
στα βήματα μου έδινες πνοή,
σε όλη τη ζωή, Συ ήσουν οδηγός
πατέρας μου και φίλος πιστός.

Μα σαν ήρθαν πόνοι,
αγωνίες, πειρασμοί,
Θεέ μου, γιατί δυο αχνάρια μόνο
απόμειναν εκεί;
Απόρησα, γιατί με άφησες
στη δύσκολη στιγμή
και Συ μου είπες πως με κράταγες,
δεν πάταγα στη γη.

Τώρα ξέρω, Ιησού…

ακριβως ετσι

Μπορείς να ευχαριστείς κ να δοξάζεις μόνο κ μόνο με τον τρόπο που ζεις….όπως κ οι γονείς είναι ευχαριστημένοι κ δοξάζονται από την πορεία των παιδιών τους….άποψη μου πάντα φυσικά…..

Η διαπίστωση του Αριστοτέλη «πάντες άνθρωποι του ειδέναι ορέγονται φύσει» (Όλοι οι άνθρωποι από τη φύση τους επιθυμούν να γνωρίζουν) έχει επικυρωθεί από την πανανθρώπινη πείρα. Στα πλαίσια αυτής της έμφυτης επιθυμίας να γνωρίζουμε την αλήθεια εντάσσεται και η τάση για αναζήτηση του Θεού. Από τη φύση του ο άνθρωπος έχει τη θεμελιώδη αυτή ροπή. Και αυτήν την επιθυμία περιγράφει ο ιερός Αυγουστίνος, όταν γράφει: «ανήσυχη, ω Θεέ, είναι η ψυχή μου μέχρι να αναπαυθεί σε Σένα, που με έπλασες»…
Αυτήν την ανάγκη (του ανθρώπου) εξυπηρετεί λοιπόν το «θέλω» του Θεού για την προσευχή σε όλες της τις εκφράσεις.

Άλλωστε, κατά μια ψυχολογική ερμηνεία, η ύπαρξη εμφύτων τάσεων, ορμών και αναγκών στον άνθρωπο δικαιολογείται μόνο εφόσον υπάρχουν οι αντίστοιχες πραγματικότητες που τις ικανοποιούν. Έτσι και η έμφυτη ορμή προς αναζήτηση του Θεού, που εκδηλώνεται ως θρησκευτικότητα (προσευχή κυρίως), σημαίνει ότι υπάρχει η αντίστοιχη πραγματικότητα που ικανοποιεί αυτήν την έμφυτη τάση (στην προκειμένη περίπτωση, επικοινωνία – ανταπόκριση).

…Υπάρχει βέβαια και η άλλη άποψη που λέει: «δεν πιστεύω τίποτε – δεν ελπίζω τίποτε – είμαι λεύτερος»!..
Υπάρχει και η… τραγουδιστική «προσευχή» που λέει:
"Τραβήξου Θεέ από μπροστά μου,
σκιάχτρο του νου και της ψυχής…
για Σε τα χείλη τα δικά μου,
δεν έχουν λόγια προσευχής!
Ποιος το είπε; Ποιος; Ποιος το είπε;
Πλάνη... πως κυβερνάς τον Κόσμο Εσύ!
Χρήμα και δόξα μόνο φτάνει,
για νάναι η ζωή χρυσή"!..