Ω(χ) Θεοί...

ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΗΛΗ «ΔΙΑΛΟΓΟΣ» ΣΤΟ «ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ»
(ΤΗΣ 28ης ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2003)

Νεοπαγανισμός: Υστερόγραφον

* Γράφοντας το παρόν κείμενο έχω στη σκέψη μου τον Παρθενώνα, που και οι πιο θερμοί θαυμαστές του κάλλους και της αρμονίας του μείζονος αυτού έργου δεν σκέφτηκαν να αφανίσουν τα λείψανα των χριστιανικών τοιχογραφιών

N. ΖΙΑΣ

Στον οξύ διάλογο που ξέσπασε για τον νεοπαγανισμό μετά από τον στιβαρό λόγο του κ. πρύτανη με το κύρος και τη βαρύτητα που του προσθέτει η γνώση του αρχαίου κόσμου μέσα από την ανάλυση της δομής του αρχαίου λόγου και της συνέχειάς του, επιτρέψτε μου να προσθέσω λίγες σκέψεις επαναλαμβάνοντας κάποιες που έχουν ήδη κατατεθεί [στα άρθρα και στη συνεχώς αυξανόμενη βιβλιογραφία, π.χ. μητρ. Ιωάννου Ζηζιούλα, «Ελληνισμός και Χριστιανισμός», «η συνάντηση των δύο κόσμων», Αποστολική Διακονία και I.M. Οσίου Γρηγορίου Αγίου Ορους (Ιερομονάχου Φιλοθέου), «Νεοειδωλολατρικές περιπλανήσεις και η αληθής εμπειρία της Εκκλησίας μας», 2002] και φωτίζοντας ίσως κάποιες άλλες διαστάσεις που ξεπερνούν τις ιστορικές διαπιστώσεις και τις κοινωνικές συντεταγμένες και προχωρούν στον προσωπικό του καθενός μας χώρο.

Στην προσωπική πορεία 40 χρόνων για τη διάσωση της μνημειακής μας κληρονομιάς, δηλαδή για τη διάσωση του αποστάγματος της ψυχής που εμπερικλείεται μέσα στην καλλιτεχνική μορφή του υλικού από την προϊστορία μέχρι σήμερα, έχω μάθει να σέβομαι την κάθε καλλιτεχνική μορφή χωρίς φυσικά να επιζητώ ανεδαφικές επιστροφές που με έναν τρόπο φασιστικό θα έσβηναν τα ψυχικά αυτά ίχνη περισσότερο ή λιγότερο μακρινών προγόνων. Γράφοντας αυτά έχω στη σκέψη μου τον Παρθενώνα, που και οι πιο θερμοί θαυμαστές του κάλλους και της αρμονίας του μείζονος αυτού έργου δεν σκέφτηκαν να αφανίσουν τα λείψανα των χριστιανικών τοιχογραφιών που καταγράφουν μια άλλη χρήση για πολλές εκατοντάδες χρόνια (πολλαπλάσια της αρχικής του λειτουργίας). Ούτε φυσικά σκέφτηκε κανείς αρχαιολόγος να αφαιρέσει τα κατάλοιπα της παλαιοχριστιανικής Βασιλικής στο Ασκληπιείον στη N. Κλιτύ της Ακροπόλεως. Δεν θα αναφερθώ στη λαμπρή σύζευξη του αρχαίου κόσμου με τον χριστιανικό στον χαρίεντα ναό της Γοργοεπηκόου (Αγ. Ελευθέριος) όπου διασώζονται το επίτευγμα και το κατόρθωμα της ανθρώπινης προσπάθειας με την κατάκτηση του μέτρου και της χάρης, της αρμονίας και της λειτουργικότητας.

Με την προσθήκη στα αρχαία ανάγλυφα μέσω του συμβόλου του σταυρού δίνεται απάντηση στο βαθύτερο αίτημα της ψυχής του ανθρώπου για αποκατάσταση της σχέσης του με τον κόσμο, με την κτίση που μπορεί να έχει τώρα γνωρίζοντας τον Δημιουργό και ξεπερνώντας τη δουλεία του φόβου του θανάτου δια παντός του ζην. Αυτά έχουν λεχθεί από πολλούς και έγκαιρα και έγκυρα. Θα ήθελα όμως εδώ να καταθέσω την προσωπική έκπληξη όταν στα δύσκολα χρόνια του τέλους της δεκαετίας του '60 νεαροί επιμελητές Αρχαιοτήτων περπατούσαμε με τον Άγγελο Δεληβορριά στους δρόμους της Μάνης και μια Κυριακή φτάσαμε στην Κεριά. Δεν την ανακαλύπταμε εμείς. Σε μας, όμως, σε μένα, αποκαλυπτόταν σ' εκείνη την πετρόχτιστη εκκλησία η σύνδεση αυτή που θα ήταν αναμενόμενη στην Αθήνα κάτω απ' την Ακρόπολη, αλλά ασύλληπτη στην πετρώδη αυτή περιοχή της οποίας οι κάτοικοι μόλις έναν αιώνα πριν από το χτίσιμο της εκκλησίας «δια το ειδωλολάτρας είναι Έλληνες προσαγορεύονται». Και όμως πόσο φυσικά οι νεοφώτιστοι χριστιανοί παντρεύανε την προηγούμενη δουλειά τους όπως μορφοποιείται στις μαρμάρινες πλάκες της προχριστιανικής τους ζωής με τη νέα πίστη, τη χαρά της σωτηρίας τους. Ένας σταυρός και τα ανάγλυφα παίρνουν άλλο τώρα νόημα και λειτουργία.

Το ένα και μέγα γεγονός όμως είναι πέρα και από αυτά ή καλύτερα αποτελεί προϋπόθεση για αυτά τα έργα. Το καλοκαίρι συζητούσα με θαλερό, σχεδόν αιωνόβιο, ανώτατο δικαστικό και μου έλεγε ότι αισθάνεται μεν καλά, αλλά δεν ξέρει τι μπορεί να κάνει όταν έρχεται η στυφή και βασανιστική ώρα της «υπαρξιακής αγωνίας». Και αυτή δεν έρχεται μόνο στους ηλικιωμένους. Κατατρώγει και τους εφήβους, οι οποίοι προσπαθούν να την καταπνίξουν μέσα στην πολύβουη καθημερινότητά τους και διασκέδαση. Υποχωρεί ίσως στην περίοδο της ασταμάτητης δράσης για να θρονιαστεί στα γηρατειά.

Σ' αυτή την αγωνία τι θα απαντήσει ο νεοπαγανισμός; Τελετές και στολές και ουτοπικές επιστροφές;

Εκεί που η προσωπική αγωνία διαπερνά οδυνηρά όλη την ύπαρξη θέλει προσωπική απάντηση, συνάντηση με τον Σωτήρα Χριστό. Τη συνάντηση ή τη ζεις ή όχι. Τα άλλα είναι προσωρινά στολίδια για να ξεγελάσεις τους φόβους. H ουσία παίζεται πέρα από τα λογοτεχνικά κείμενα, τα αρχιτεκτονήματα, μέσα στην ψυχή. Όποιος εώρακε τον Κύριο γεμίζει φως και μπορεί όλα σωστά να τα αξιολογεί, και τα αρχαία και τα νέα. Όποιος έμεινε μακριά, τίποτε δεν θα καταλάβει πριν από την ώρα του θανάτου. H συνάντηση είναι προσωπική αλλά η κοινωνία με τον Θεό δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς ουσιαστική κοινωνία με τους άλλους / τους αδελφούς. Αυτές οι συγκλονιστικές εμπειρίες της εξόδου από τον εαυτό και της οριζοντίου και καθέτου συνάντησης που στο πλαίσιο της Θείας Ευχαριστίας διαδραματίζονται μέσα στην ψυχή γίνονται μορφές στην αρχιτεκτονική και ζωγραφική και ποίηση και μουσική. Δεν θα το καταλάβει κανείς όμως αν μείνει στα ξερά και ανέραστα λόγια, δεν θα το καταλάβει όποιος δεν το ζήσει μέσα του. Τα λόγια όμως μπορεί να είναι ένα κλειδί, ένα password που μόνο όταν το χρησιμοποιήσει κανείς σωστά μπορεί να μπει στη Βασιλεία της αγάπης και της Χάρης του Χριστού.

......................................................................................................
Ο κ. Νίκος Ζίας είναι καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων και μέλος της Επιτροπής Αναστήλωσης και Ανάδειξης του Θεάτρου και Ιερού του Διονύσου - Ασκληπιείου Νοτίας Κλιτύος Ακροπόλεως.

ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΗΛΗ «ΔΙΑΛΟΓΟΣ» ΣΤΟ «ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ»
(ΤΗΣ 28ης ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2003)

Εκ γενετής συγγένεια

Γ. Λ. ΧΙΩΤΑΚΗΣ

Στον απόηχο της συζήτησης επί του άρθρου του κ. Μπαμπινιώτη στο «Βήμα» της 3.8.2003 «νεοπαγανισμός κτλ.» και των επιστολών αναγνωστών στο «Βήμα» της 24.8.2003, θα ήθελα να προσθέσω μόνο τούτο: Ο χριστιανισμός όχι μόνο δεν «αντιτάχθηκε» και ούτε, φυσικά, «πολέμησε» τον ελληνισμό αλλά χάρη και στον χριστιανισμό η ελληνική γλώσσα και τα ελληνικά γράμματα είχαν και έχουν παγκόσμια και διεθνή διαρκή απήχηση και παρουσία, αφού και τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων και οι Επιστολές τους και η Αποκάλυψη του Ιωάννου, όλα εγράφησαν στην ελληνική γλώσσα, που τότε ήταν διεθνής, από «εβραίους» Αποστόλους, και όχι στην εβραϊκή. Στα ελληνικά αυτά κείμενα καταφεύγουν, ως γνωστόν, όλοι οι μελετητές και ερευνητές, όταν τυχόν υπάρχει αμφισβήτηση ως προς την έννοια της μετάφρασης. Υπάρχει λοιπόν, θα έλεγα εκ γενετής, άμεση συγγενική σχέση και συμπόρευση ανάμεσα στον ελληνισμό και στον χριστιανισμό, που συνεχίζεται και θα συνεχίζεται αδιάπτωτα ανά τους αιώνας. Έτσι η οικουμενικότης του χριστιανισμού συνδέεται άμεσα με την οικουμενικότητα του ελληνικού πνεύματος, του ελληνικού πολιτισμού και των ελληνικών γραμμάτων.

..................................................................
O Γ. Λ. Χιωτάκης, είναι τ. βουλευτής, Ρόδος

=D>

ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΓΕΝΟΣ ΕΖΗΣΕ ΤΡΕΙΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥΣ. ΤΗΝ ΧΡΥΣΗΝ, ΤΗΝ ΑΣΗΜΕΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΣΙΔΗΡΑΝ. ΕΠΙ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΚΡΟΝΟΥ Η ΧΡΥΣΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ, ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΝΑ ΖΟΥΝ ΣΕ ΠΛΗΡΗ ΑΡΜΟΝΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΦΥΣΗ. Η ΚΑΤΑΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΑΡΧΙΖΕΙ ΜΕ ΤΗΝ ΑΣΗΜΕΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ ΕΠΙ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΔΙΟΣ. ΕΚΕΙΝΗ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ, ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙ ΝΑ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΕΙ ΜΝΗΜΕΣ ΕΚ ΤΟΥ ΑΡΧΕΓΟΝΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΤΟΥ, ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΟΤΙ Ο ΜΟΝΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΔΙΑ ΝΑ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕΙ Η ΟΛΕΘΡΙΑ ΠΤΩΣΗ ΠΟΥ ΟΔΗΓΕΙ ΣΤΟΝ ΑΦΑΝΙΣΜΟ ΤΟΥ ΕΠΙ ΓΗΣ, ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΧΑΜΕΝΗΣ ΑΡΜΟΝΙΑΣ. ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΕΥΣΗΝ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΘΡΗΣΚΕΙΩΝ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΣΙΔΗΡΑΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ. ΤΕΛΟΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ. ΤΟ ΚΟΥΤΙ ΤΗΣ ΠΑΝΔΩΡΑΣ ΑΝΟΙΓΕΙ, ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΣ ΝΑ ΔΙΑΦΥΓΕΙ, ΝΑ ΕΞΑΝΕΜΙΣΘΕΙ ΕΙΣ ΤΟ ΑΠΕΙΡΟΝ, ΤΟ ΠΟΛΥΤΙΜΟΤΕΡΟΝ ΔΙΑ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ. ΔΕΝ ΥΦΙΣΤΑΤΑΙ ΠΛΕΟΝ ΣΚΕΨΗΣ ΠΕΡΙ ΓΝΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ' ΕΙΝΑΙ ' , ΑΛΛΑ ΠΕΡΙ ΓΝΩΜΗΣ ΤΟΥ ' ΘΑ ΕΙΝΑΙ '. ΣΗΜΕΡΟΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΧΕΙ ΑΠΟΣΤΑΣΙΟΠΟΙΗΘΕΙ ΠΛΗΡΩΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΦΥΣΗ. ΤΟ ΕΥΧΑΡΙΣΤΟ ΔΙ' ΑΥΤΟΝ ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΠΤΩΣΗΣ ΤΟΥ, ΑΓΓΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟΝ ΕΠΑΦΗΣ, ΔΕΝ ΘΑ ΔΥΝΑΤΑΙ ΝΑ ΝΟΗΣΕΙ ΤΟ ΠΑΡΑΜΙΚΡΟΝ, ΕΧΟΝΤΑΣ ΣΥΝΕΙΔΗΤΑ ΠΡΟ ΠΟΛΛΟΥ ΑΠΟΛΕΣΕΙ ΤΗΝ ΣΥΜΠΑΝΤΙΚΗΝ ΤΟΥ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ.
http://www.omasdaemon.gr/news032006.html

Από τα τελευταία ποιήματα του Καβάφη

Εις τα περίχωρα της Αντιόχειας

Σαστίσαμε στην Αντιόχεια όταν μάθαμε
τα νέα καμώματα του Ιουλιανού.
Ο Απόλλων εξηγήθηκε με ελόγου του στη Δάφνη!
Χρησμό δεν ήθελε να δώσει (σκοτιστήκαμε!)
Σκοπό δεν τόχε να μιλήσει μαντικώς, αν πρώτα
δεν καθαρίζονταν το εν Δάφνη τέμενός του.
Τον ενοχλούσαν, δήλωσεν, οι γειτονεύοντες νεκροί.
Στη Δάφνη βρίσκονταν τάφοι πολλοί.
Ένας απ τους εκεί ενταφιασμένους
ήταν ο θαυμαστός, της εκκλησίας δόξα,
Ο άγιος, ο καλλίνικος μάρτυς Βαβύλας.
Αυτόν αινίττονταν, αυτόν φοβούνταν ο ψευτοθεός.
Όσο τον ένιωθε κοντά του, δεν κόταε
να βγάλει τους χρησμούς του, τσιμουδιά.
(τους τρέμουνε τους μάρτυρές μας οι ψευτοθεοί).

Ανασκουμπώθηκε ο ανόσιος Ιουλιανός,
νεύριασε και ξεφώνιζε: Σηκώστε, μεταφέρτε τον,
βγάλτε τον τούτον τον Βαβύλα αμέσως.
Ακούς εκεί; Ο Απόλλων ενοχλείται.
Σηκώστε τον αρπάξτε τον ευθύς.
Ξεθάψτε τον, πάρτε τον όπου θέτε.
Βγάλτε τον διώξτε τον. Παίζουμε τώρα;
Ο Απόλλων είπε να καθαριστεί το τέμενος.

Το πήραμε το πήγαμε το άγιο λείψανον αλλού.
Το πήραμε το πήγαμε εν αγάπη κ΄ εν τιμή.
Κι ωραία τωόντι πρόκοψε το τέμενος.
Δεν άργησε καθόλου και φωτιά
μεγάλη κόρωσε, μια φοβερή φωτιά.
Και κάηκε και το τέμενος και ο Απόλλων.
Στάχτη το είδωλο για σάρωμα, με τα σκουπίδια.
Έσκασε ο Ιουλιανός και διέδοσε
- τι άλλο θα έκαμνε - πως η φωτιά ήταν βαλτή
από τους χριστιανούς εμάς. Ας πάει να λέει.
Δεν αποδείχτηκε, ας πάει να λέει.
Το ουσιώδες είναι που έσκασε!

Καβάφης 1933